Tin tức
Trong quy trình tố tụng, tính minh bạch và sự xuyên suốt của Hội đồng xét xử (HĐXX) là yếu tố tiên quyết đảm bảo sự công bằng của bản án. Tuy nhiên, một sai sót nghiêm trọng thường gặp là việc thay đổi thành viên Hội thẩm nhân dân nhưng phiên tòa vẫn tiếp tục diễn ra thay vì bắt đầu lại từ đầu. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, dẫn đến nguy cơ cao bị hủy án ở cấp phúc thẩm.
Theo quy định pháp luật hiện hành, cụ thể tại Điều 288 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 và Điều 233 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, phiên tòa phải được tiến hành liên tục với cùng một HĐXX đã xác định từ khâu khai mạc.
Cơ chế thay thế: Chỉ được phép thay đổi thành viên HĐXX nếu có thành viên dự khuyết tham gia phiên tòa từ đầu.
Yêu cầu bắt buộc: Trường hợp không có thành viên dự khuyết để thay thế, hoặc thành viên mới chưa được tiếp cận trực tiếp diễn biến ngay từ đầu, phiên tòa bắt buộc phải xét xử lại từ đầu.
Việc để một Hội thẩm mới tham gia mà chỉ thông qua hình thức đọc hồ sơ hoặc nghe báo cáo lại sẽ xâm phạm trực tiếp các nguyên tắc xét xử:
Nguyên tắc trực tiếp: Thành viên mới không được trực tiếp nghe thẩm vấn, không trực tiếp quan sát tâm lý và phản ứng của các bên tại tòa. Mọi chứng cứ gián tiếp qua hồ sơ đều không thể thay thế diễn biến thực tế.
Nguyên tắc khách quan trong nghị án: Quyết định của HĐXX dựa trên kết quả tranh tụng tại tòa. Một thành viên nắm bắt thiếu sót lộ trình tranh tụng sẽ làm lệch lạc tính khách quan khi biểu quyết bản án.
Hậu quả của sai sót này không chỉ dừng lại ở vấn đề thủ tục mà còn gây thiệt hại thực tế cho đương sự:
Hủy bản án sơ thẩm: Tòa án cấp trên (Phúc thẩm, Giám đốc thẩm) sẽ tuyên hủy bản án do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
Lãng phí thời gian và nguồn lực: Vụ án phải bắt đầu lại từ vạch xuất phát sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm theo đuổi.
Gia tăng chi phí: Đương sự phải gánh chịu thêm các khoản án phí và chi phí pháp lý phát sinh do việc xét xử lại.
